சந்திர உதயம் என்பது நிலவின் மேல் விளிம்பு கிழக்கு அடிவானத்தில் தோன்றும் தருணம். சூரியனைப் போலன்றி நிலவு பூமியைச் சுற்றி வருவதால், ஒவ்வொரு நாளும் உதய நேரம் சராசரியாக 50 நிமிடம் பிந்தித் தள்ளப்படுகிறது. இக்கணக்கீட்டில் நிலவின் இடப்பெயர்ச்சி (≈ 57′) மற்றும் வளிமண்டல ஒளிவிலகல் கணக்கில் கொள்ளப்படுகின்றன.

பட்சமும் திதியும்

சூரியனுக்கும் சந்திரனுக்கும் இடையிலான கோண வேறுபாடு 12° அதிகரிக்கும் ஒவ்வொரு கட்டமும் ஒரு திதி. அமாவாசையிலிருந்து பௌர்ணமி வரையிலான 15 திதிகள் வளர்பிறை; பௌர்ணமியிலிருந்து அமாவாசை வரை தேய்பிறை. ஏகாதசி, பிரதோஷம், சஷ்டி, சதுர்த்தி போன்ற விரத நாட்கள் அனைத்தும் திதியை அடிப்படையாகக் கொண்டவை.

நட்சத்திரமும் பாதமும்

சந்திரன் 27 நட்சத்திர மண்டலங்களில் எதில் நிற்கிறது என்பதே அன்றைய நட்சத்திரம். ஒவ்வொன்றும் 13°20′ பரப்பு; அது நான்கு பாதங்களாக பிரிக்கப்படுகிறது. சந்திரன் ஒரு நட்சத்திரத்தைக் கடக்க சுமார் 24 மணி நேரம் ஆகும். இங்கு லாஹிரி (சித்ரபக்ஷ) அயனாம்சம் பயன்படுத்தப்படுகிறது.

யோகமும் கரணமும்

சூரியன் மற்றும் சந்திரனின் நீள்கோணங்களின் கூட்டுத்தொகையிலிருந்து யோகம் (27 வகை) கணிக்கப்படுகிறது. ஒரு திதியின் பாதிப் பகுதி கரணம் — மொத்தம் 11 வகை; இவை பஞ்சாங்கத்தின் ஐந்து அங்கங்களில் இரண்டு.

சந்திர ராசி ஏன் முக்கியம்?

ஜோதிடத்தில் ஒருவரின் ராசி பிறந்த நேரத்தில் சந்திரன் நின்ற ராசியைக் கொண்டே தீர்மானிக்கப்படுகிறது. அன்றாட பலன்கள், சந்திராஷ்டமம், தாரா பலம் போன்றவையும் சந்திரனின் நிலையை அடிப்படையாகக் கொண்டவை.